Over ADHD

Over ADHD

De vraag 'Wat is ADHD?' klinkt makkelijk. Het antwoord is wat moeilijker. Iedereen met ADHD is anders, net als iedereen zonder ADHD. Hier bespreken we veelvoorkomende kenmerken van ADHD. Ook bespreken we problemen die vaak samen met ADHD voorkomen.

Over ADHD

De kenmerken van ADHD kun je grofweg in twee groepen verdelen. De ene groep heeft te maken moeite met concentreren/aandacht vasthouden en de andere groep met veel energie hebben en impulsiviteit. Hieronder staan een paar kenmerken van ADHD.  De eerste drie hebben te maken met aandacht en de drie daarna met veel energie/ impulsiviteit.

Wat veroorzaakt ADHD?

ADHD is voor een deel erfelijk. Dat betekent dat ADHD via genen wordt doorgegeven van ouders op kinderen. Als je ouders ADHD hebben, is de kans dus groter dat jij ook ADHD hebt, en

ook je broertjes en zusjes. Maar, er is niet 1 specifiek gen voor ADHD. ADHD kan bij sommige mensen worden veroorzaakt door de combinatie van een heleboel

verschillende genen. Daarnaast kan ook de omgeving invloed hebben op ADHD. Stress en slaapgebrek kunnen ADHD verergeren, maar een goed sociaal netwerk en een gezonde leefstijl kunnen ADHD verminderen.

 

Wat veroorzaakt ADHD? ADHD is een erfelijke aandoening: het wordt via de genen doorgegeven van ouders op kinderen. Maar het is ingewikkelder dan het lijkt. Er is niet 1 gen verantwoordelijk, maar een ingewikkelde mix van meerdere genen. Ook de omgeving kan ADHD-symptomen beïnvloeden. Een sociaal netwerk of gezonde levensstijl kunnen symptomen verminderen, terwijl stress en slaapgebrek symptomen kunnen verergeren. Het is dus een combinatie van genen en omgeving die bepaalt hoe jouw ADHD er uit ziet. Daarom is ADHD bij iedereen anders.
Infographic over de de genetische en niet-genetische oorzaken van ADHD

Wat gebeurt er in de hersenen als je ADHD hebt?

Er is geen enkel kenmerk van de hersenen (vorm van de hersenen of stofje in de hersenen) dat bij iedereen met ADHD anders is dan bij mensen zonder ADHD.  Daarom kunnen we op basis van een hersenscan niet zeggen of iemand wel of geen ADHD heeft. Wel heeft hersenonderzoek aangetoond dat als we naar het gemiddelde van groepen mensen met ADHD kijken, dit soms verschilt van het gemiddelde van groepen mensen zonder ADHD voor bepaalde hersenkenmerken. En nu wordt het ingewikkeld: maar binnen die groepen zijn de verschillen tussen de individuen soms groter dan tussen de groepen: snap je het nog? 

Hersengebieden die betrokken bij ADHD
Deze infographic legt uit welke hersengebieden en hersenstoffen een rol spelen bij ADHD.

Positieve kanten van ADHD

Mensen met ADHD ervaren soms ook positieve kanten van ADHD. Net als de kenmerken van ADHD die hierboven beschreven zijn, verschillen de positieve kanten per persoon. Hieronder noemen we er een paar positieve kanten van ADHD die vaak genoemd worden.

 

Bijkomende problemen

Er is een aantal problemen waar mensen met ADHD vaak last van hebben. Niet alleen mensen met ADHD hebben last van deze problemen. Maar deze problemen komen wel vaker voor bij mensen met ADHD, dan bij mensen zonder ADHD.

Wat is de invloed van dopamine bij ADHD?

Deze infographic laat zien dat de hersenstof dopamine belangrijk is voor hoe goed je kunt presteren. Als je te weinig, of teveel dopamine hebt, dan lukt dat niet goed. Bij mensen met ADHD is er vaak (maar niet altijd) een tekort aan dopamine. Medicatie zoals Ritalin kan de hoeveelheid dopamine in de hersenen verhogen. Hierdoor kunnen sommige mensen met ADHD zich beter concentreren. Maar als je al voldoende dopamine hebt, dan kan het juist een negatief effect hebben. 

Klik op de afbeelding hiernaast voor een grotere versie

Dopamine beïnvloedt hoe je presteert en heeft te maken met DHD
Deze infographic laat zien dat de hersenstof dopamine belangrijk is voor hoe goed je kunt presteren. Als je te weinig, of teveel dopamine hebt, dan lukt dat niet goed. Bij mensen met ADHD is er vaak een tekort aan dopamine.

Hoe kun je goed voor je hersenen zorgen als je ADHD hebt?

Gezond eten is belangrijk om je hersenen gezond en fit te houden. Dit is voor iedereen belangrijk, maar zeker ook voor mensen met ADHD. De schijf-van-vijf is een goede richtlijn voor gezond eten. En vergeet ook niet om te sporten!

Klik op de afbeelding hiernaast voor een grotere versie. 

Zorg goed voor je hersenen door gezond te eten. Eet elke dag groente en fruit, volkoren granen, noten en bonen, en zorg voor voldoende beweging. Eet ook wekelijks omega-3 vetzuren, die zitten in olie, eieren en vis. Als je een keer wil snoepen, eet dan een beetje pure chocolade.
Gezond eten is belangrijk om je hersenen gezond en fit te houden. Dit is voor iedereen belangrijk, maar zeker ook voor mensen met ADHD. De schijf-van-vijf is een goede richtlijn voor gezond eten. En vergeet ook niet om te sporten!

Wat zijn ADHD superpowers?

In deze aflevering van het NPO programma Brainstorm gaan ze op zoek naar wat de superpowers zijn van mensen ADHD. Zoals hyperfocus, doorzettingsvermogen, leiding geven, risico nemen en creativiteit. 

Bekijk de aflevering hier (vanaf minuut 5:30): Brainstorm – Superpowers van ADHD – Zapp

Superpower - image businesswoman-7291891" from Pixabay

Dat is een hele interessante vraag. We hebben een paar onderzoeken voor je op een rijtje gezet:

Veel autistische kinderen en jongeren hebben ook ADHD. Onderzoekers weten alleen weinig over de overeenkomsten en verschillen in de symptomen van autistische mensen met en zonder ADHD. In een recent onderzoek onderzochten Piltz en haar collega’s 56 autistische jongeren met ADHD en 56 autistische jongeren zonder ADHD.

De onderzoekers vergeleken hoe jongeren in deze twee groepen communiceren en omgaan met anderen. Hoewel de communicatiestijlen van de twee groepen niet sterk verschillen, gebruikten autistische jongeren met ADHD meer handgebaren om zichzelf te helpen dingen uit te leggen wanneer ze met anderen spraken. Ze gebruikten ook meer gebaren om hun emoties te tonen tijdens gesprekken, iets waar autistische jongeren zonder ADHD minder goed in waren.

Piltz et al. (2024, Curr. Psychol.)

Interactie met de mensen om ons heen is een belangrijk onderdeel van ons dagelijks leven. Om succesvolle interacties te hebben, moeten we rekening houden met de omgeving waarin we ons bevinden (bijvoorbeeld op school, thuis of in een sportclub) en de rol die we op dat moment hebben (bijvoorbeeld een leerling, een vriend of een teamgenoot). Ons vermogen om dit te doen, hangt af van drie dingen:

  1. Het begrijpen van de gevoelens en gedachten van anderen tijdens een gesprek (onderzoekers noemen dit ‘sociale perceptie’).
  2. Op een gepaste manier reageren wanneer er iets gebeurt tijdens een gesprek of een sociale situatie (onderzoekers noemen dit ‘sociaal functioneren’).
  3. Weten hoe je je moet gedragen in specifieke sociale situaties (onderzoekers noemen dit ‘sociale kennis’).

In een recent onderzoek vergeleken Crisci en haar collega’s autistische jongeren, jongeren met ADHD en jongeren zonder autisme of ADHD op deze drie punten. Ze ontdekten dat jongeren met ADHD meer moeite hadden met sociaal functioneren dan autistische jongeren. Daar staat tegenover dat autistische jongeren meer moeite leken te hebben met het begrijkpen van de gevoelens en gedachten van anderen. De groep vond het ook lastiger om te weten hoe je je moet gedragen in een sociale situatie.

Deze bevindingen helpen onderzoekers en artsen begrijpen waar jongeren extra ondersteuning nodig hebben om succesvolle sociale interacties te kunnen hebben.

Crisci et al. (2024, JCCAP)

Autisme en ADHD zijn neuroontwikkelingsstoornissen met veel overlappende symptomen, zoals een zware focus op bepaalde interesses, gemakkelijk afgeleid worden door de omgeving en slaapproblemen. Tot nu toe wisten we echter niet precies hoe de verschillende symptomen van deze twee aandoeningen met elkaar samenhangen. In een recente studie probeerden Farhat en zijn collega’s deze vraag te beantwoorden met behulp van een statistische techniek die het netwerk van verbindingen tussen symptomen in kaart brengt. Ouders werd gevraagd om de symptomen van autisme en ADHD bij hun kind te beoordelen. Uiteindelijk analyseerden de onderzoekers gegevens van 7405 kinderen in de leeftijd van 6-17 jaar.

Ze ontdekten dat ADHD-symptomen sterker met elkaar verbonden waren dan met symptomen van autisme. Ook waren autisme-symptomen sterker met elkaar verbonden dan met ADHD-symptomen. Dit laat zien dat de symptomen van autisme en ADHD kunnen worden onderverdeeld in twee brede categorieën.

Toch vonden ze ook dat bepaalde ADHD-symptomen, zoals overmatig praten, niet op hun beurt wachten en anderen onderbreken verbonden waren met autisme-symptomen. Andersom waren er ook autisme-symptomen, zoals niet meedoen met spelen, moeite hebben met beurt nemen in gesprekken en het gesprek naar hun favoriete onderwerp sturen, die een verband vertoonden met ADHD-symptomen. Dit wijst erop dat er bij sociale interactie een sterke overlap kan zijn tussen autisme en ADHD.

Maar hoe zit het met volwassenen? Is dit bij volwassenen anders dan bij kinderen? In een recent onderzoek onderzochten Waldren en haar collega’s dit. Ze vroegen 5504 volwassenen om vragen te beantwoorden over hun autisme- en ADHD-symptomen en gebruikten dezelfde analysetechniek als Farhat. Opvallend was dat ADHD- en autisme-symptomen die te maken hebben met aandacht schenken aan anderen bij zowel autisme als ADHD hetzelfde is.

Farhat et al., (2022, JCPP) and Waldren et al. (2024, Cortex)

In deze video zingt Tyfoon over hoe het is om ADHD te hebben. 

Waar kan ik terecht voor hulp?

Als je hulp wil, vragen hebt, of gewoon met iemand praten over ADHD of andere problemen, dan kun je bijvoorbeeld terecht bij: